Autorem opisu jest Paweł Boguś

MITS Altair 8800

Zawartość


Altair 8800a

Narodziny gwiazdy

W kwietniu 1974 firma Intel zaprezentowała swoje najnowsze osiągnięcie - mikroprocesor Intel 8080. Wydajnością przewyższał on dziesięciokrotnie swego poprzednika - układ Intel 8008. W lipcowym wydaniu Radio Electronics Magazine ukazał się artykuł Jonathana Titus'a przedstawiający projekt komputera o nazwie Mark 8. Była to całkiem udana konstrukcja, posiadała jednak dwie wady: po pierwsze, jej sercem był starszy układ i8008, po drugie, oferowana była jedynie dokumentacja projektu plus zestaw płyt drukowanych - pozostałe komponenty należało skompletować samodzielnie.

Mark 8 spotkał się z pewnym zainteresowaniem (sprzedano ok. 400 zestawów płyt drukowanych i 7500 zestawów dokumentacji), prawdziwym przebojem stał się jednak dopiero zaprezentowany pół roku później przez Eda Roberts'a i Williama Yates'a w styczniowym wydaniu Popular Electronics Magazine (1975) (okładka, treść artykułu) mikrokomputer firmy MITS o nazwie Altair 8800. Był to pierwszy, produkowany seryjnie i sprzedawany masowemu odbiorcy (ponad 5 000 szt. w pierwszym roku; 10 000 szt. łącznie) mikrokomputer. Takiego sukcesu nie spodziewał się nikt.


Altair: najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Orła; druga pod względem jasności gwiazda nieba letniego w Polsce, odległa od Układu Słonecznego o ok. 16 lat świetlnych.
Szybko rozwijający się przemysł półprzewodnikowy (mikroprocesory, pamięci RAM) stworzył możliwości techniczne, przeżywająca problemy finansowe firma MITS wpadła na pomysł i opracowała nowy produkt (i ku wielkiemu zaskoczeniu dokładnie trafiła w zapotrzebowanie, którego wcześniej nikt nie chciał zauważyć i w nie uwierzyć), a magazyn Popular Electronics chciał przebić artykuł o Mark 8 i jako pierwszy opublikować plany komputera wykorzystującego najnowszy układ Intela. Połączenie tych czynników doprowadziło do narodzin gwiazdy. O okolicznościach, w jakich doszło do powstania komputera oraz artykułu w Popular Electronics ciekawie opowiada Stan Veit oraz sam Ed Roberts.

Micro Instrumentation and Telemetry Systems

W roku 1968 były oficer US Air Force Edward Roberts w swoim garażu W Albuquerque, New Mexico, wraz z dwoma przyjaciółmi założył MITS, Inc. (Micro Instrumentation and Telemetry Systems). W 1969 roku Roberts wykupił udziały swoich wspólników i przeniósł firmę do większego lokalu. Do roku 1974 sprzedawał różne elementy i urządzenia elektroniczne, np. elektronikę do zdalnie sterowanych modeli samolotów i rakiet, jak również, m.in. za pośrednictwem Popular Electronics, kalkulatory i zestawy do budowy kalkulatorów elektronicznych (ok. $99/szt.). Niestety, w 1972 r. Texas Instruments opracował własny chip (technologia LSI) i zalał rynek małymi i tanimi kalkulatorami (ok. $25/szt.), wkrótce dołączył do niego również Hewlett-Packard. MITS zaczął mieć problemy finansowe. Jego debet w banku wynosił już ponad $250 000. Potrzebny był szybko pomysł na nowy biznes i wyjście z kłopotów. Tym pomysłem stał się zestaw do budowy komputera. W owym czasie mikroprocesor Intel 8008 kosztował ok. $150, a najnowszy i8080 - $360 (przy zakupie na sztuki). Ed Roberts zaproponował kompletnego Altaira za jedyne $397!

A tak na marginesie, to podobno cena $360 za procesor i8080 była takim wewnętrznym żartem Intela, nawiązującym do komputera IBM System/360 (mainframe) kosztującego miliony dolarów.

Tak rewelacyjna cena była możliwa do zaoferowania, ponieważ Ed Roberts zawarł korzystną umowę z Intelem, dzięki której przy zakupie dużych partii procesorów (jak na owe czasy oczywiście) i zadowoleniu się chipami posiadającymi kosmetyczne, powierzchniowe defekty, jednak w pełni sprawnymi pod względem elektronicznym, udało mu się wynegocjować cenę $75 za sztukę. Warunkiem powodzenia przedsięwzięcia było sprzedania co najmniej 200 zestawów. Wydawało się to wówczas wielką ilością. Roberts zaryzykował. Uwierzył, że spośród 450 000 czytelników Popular Electronics znajdzie się wystarczająco wielu zapaleńców gotowych za $400 kupić od niego komputer, nawet jeżeli jego praktyczne zastosowanie było wówczas więcej niż problematyczne.

Prototyp

W sierpniu MITS przygotował prototyp i we wrześniu wysłał go do Leslie Salomona za pośrednictwem Railway Express, co było wówczas normalnym, bezpiecznym i szybkim sposobem dostarczania tego typu przesyłek. Tak się jednak złożyło, że akurat wtedy Railway Express zastrajkował i wkrótce ogłosił upadłość, a przesyłka zaginęła. Altair na okładce Popular Electronics ze stycznia 1975 to jedynie atrapa (pusta obudowa). Również zdjęcia ilustrujące artykuł pokazują zaginiony prototyp. Widać na nich kilka kart umocowanych jedna nad drugą i połączonych taśmami. Ed Roberts skonstruował nowy prototyp, który zawierał jednak jedną, bardzo jak się później okazało, znaczącą innowację. Była to płyta z magistralą systemową łączącą wszystkie elementy systemu i umożliwiającą ich wzajemną komunikację. Posiadała ona 100-stykowe złącza (po 50 styków po każdej stronie złącza), do których można było wkładać karty rozszerzeń. Czyniło to system niezwykle elastycznym, pozwalało na rozbudowę, zmiany konfiguracji itp., jednym słowem powiększało znacznie możliwości systemu i w dużej mierze przyczyniło się do uczynienia z Altaira niekwestionowanego standardu. Zaproponowana przez Robertsa magistrala nazywana była początkowo The Altair Bus, a później (przez innych producentów) S-100 Bus. Magistrala ta została uznana za standard przemysłowy i otrzymała oznaczenie IEEE-696 Bus.

Ciekawe, jak potoczyłyby się losy przemysłu komputerowego, gdyby nie strajk Railway Express. Nie powstałaby wówczas magistrala S-100, Altair wcale nie musiałby odnieść takiego sukcesu, siłą rzeczy podobny los mógłby spotkać Altair BASIC i jego twórce - firmę Microsoft. Być może nie byłoby również IBM PC, a na rynku królowałby np. Apple?

Kwestia pochodzenia nazwy "Altair" także nie jest jednoznaczna. Większość źródeł podaje wersję, wg której została ona nadana komputerowi przez Lauren, 12 letnią córkę Leslie Salomona i pochodzi od nazwy układu gwiezdnego, do którego w danym tygodniu udawała się załoga Star Treck'a. Inna wersja (Forrest Mims) mówi o tym, że jeden z redaktorów Popular Electronics - Alex Burawa, fan astronomii, miał powiedzieć "It's a steller event, so give it a star name - Altair".


Rynkowy sukces

Artykuły na temat Altair'a ukazywały się jeszcze w kilku kolejnych wydaniach Popular Electronics i w rezultacie MITS została zasypana zamówieniami (podobno 4 000 zamówień wpłynęło w ciągu pierwszych 3 miesięcy). Nie jest znana dokładna liczba komputerów sprzedanych za pośrednictwem czasopisma, Leslie Salomon szacuje ją na co najmniej 2 000 sztuk. Oznacza to, że Altair stał się pierwszym komputerem w historii, którego jeden model sprzedano w tak olbrzymiej (jak na owe czasy oczywiście) ilości. MITS nie spodziewał się takiego odzewu i był absolutnie nieprzygotowany do sprostania lawinie zamówień, jaka na niego spadła. Liczył na sprzedaż 200, a nie 2 000 egzemplarzy. Nie posiadał nawet zamówionych komponentów do takiej ilości zestawów. Nie było żadnej możliwości terminowego dostarczenia towaru klientom. Owe 200 sztuk, które miały sprzedawać się cały rok, zostały sprzedane już pierwszego dnia przez telefon. Ludzie oszaleli na punkcie tego komputera. Wysyłali czeki praktycznie w nieznane licząc, że kiedyś znajdą w swojej skrzynce pocztowej upragnioną przesyłkę od małej firmy z Nowego Meksyku. Podobno najwięksi zapaleńcy przyjeżdżali do Albuquerque i koczowali w przyczepach campingowych na parkingu oczekując na swój komputer. Żaden ze zleceniodawców zapytany po 30 dniach oczekiwania, czy chce zwrotu pieniędzy, nie wyraził takiego życzenia. Wszyscy chcieli komputer i byli gotowi czekać!

Strumień pieniędzy i niespodziewanie wielka ilość zamówień przeniosły małą firmę w rejony poważnego biznesu. Ukazywało się wiele reklam we wszystkich znaczących magazynach (np. Byte, Creative Computing, Popular Electronics). Sprzedawano coraz więcej Altairów (w ciągu pierwszego roku prawdopodobnie ok. 5 000, łącznie około 10 000), ale zapotrzebowanie rosło szybciej niż zdolności produkcyjne. Między innymi dlatego wiele osób i firm zaczęło samodzielnie składać komputery wzorując się mniej lub bardziej na konstrukcji Altaira. Wkrótce powstał rynek klonów (np. IMSAI 8080).

Szczegóły techniczne

Komputer był sprzedawany jako zestaw do samodzielnego montażu. Pierwsze sprzedane zestawy zawierały: solidną, metalową obudowę o rozmiarach 17"x18"x7" (ok. 43.2x45.7x17.7cm), mogącą pomieścić do 18 kart rozszerzeń, zasilacz 8 amperów, kartę z magistralą systemową (posiadała 4 wolne miejsca na złacza i 2 złącza do wlutowania w płytę), płytę wyświetlacza panelu czołowego (front panel display board), kartę sterującą panelu czołowego (front panel control board), kartę z procesorem Intel 8080 (2 MHz, 8 poziomów przerwań), 256 bajtów pamięci RAM (czas dostępu ok. 300ns) instalowanej na karcie z procesorem (na etapie prototypu pamięć znajdowała się na osobnej karcie), elementy elektroniczne oraz kilka kartek z nie najlepszą instrukcją montażu (jej jakość poprawiła się po zatrudnieniu Daniela Bunnell'a jak szefa działu dokumentacji technicznej). Dla osób nie radzących sobie z montażem podano numer telefonu, pod który nie sposób się było jednak dodzwonić, mimo iż MITS zatrudnił dodatkowych pracowników do obsługi infolinii. Taki podstawowy zestaw posiadał kosztował $397 (zmontowany o $101 drożej, jednakże czas oczekiwania na niego był o wiele dłuższy niż na zestaw do montażu).

Późniejsza wersja 8800b posiadała m.in. nowy panel czołowy (zmieniony wygląd, inne przełączniki - długie i płaskie zamiast krótkich i okrągłych; rozmieszczenie diod LED i przełączników pozostało bez zmian), płytę główną z 18 złączami oraz silniejszy zasilacz (18 amperów). W zestawie oprócz karty procesora (z procesorem Intel 8080A) i karty panelu czołowego (display/control board), znajdowała się karta interfejsu (interface board) buforująca sygnały pomiędzy kartą panelu czołowego a magistralą systemową oraz przekazującą za pomocą ośmiu równoległych linii sygnały sterujące z karty panelu czołowego do karty procesora.

Montaż zestawu

Po złożeniu zasilacza i zamocowaniu go w obudowie należało złożyć kartę z magistralą (wlutować 2 dołączone złącza), następnie zmontować panel czołowy i pozostałe karty (powkładać elementy do dziurek na płytkach i ostrożnie polutować; oczywiście nadmiar ciepła z lutownicy mógł uszkodzić delikatne układy scalone lub nawet ścieżki na płytkach, a zbyt mała ilość ciepła prowadzić do tzw. zimnych lutów - przyczyny trudnych do znalezienia usterek). Kolejnym krokiem było włożenie zmontowanych kart do złącz na płycie z magistralą i przetestowanie sprzętu. W pierwszych wersjach panel czołowy podłączany był za pomocą pojedynczych przewodów. W dostarczanym zestawie znajdowały się tylko dwa złącza, więc jakakolwiek dalsza rozbudowa systemu (np. dodatkowa karta pamięci i karta I/O) wymagała dokupienia kolejnych dwóch złączy po $15 za sztukę (i oczywiście wlutowania ich w płytę).

Po wykorzystaniu wszystkich wolnych złączy na magistrali (np. panel czołowy, karta procesora, karta pamięci i złącze szeregowe), należało dodać przynajmniej jedną kartę przedłużającą magistralę (cztery dodatkowe złącza; $16 jako zestaw i $31 zmontowana). W tym celu trzeba było całkowicie zdemontować komputer, wykonać dwa razy po sto punktów lutowniczych aby połączyć obie, tzn. starą i nową kartę z magistralą i ponadto po 100 punktów lutowniczych dla każdego złącza na nowej magistrali, a następnie oczywiście złożyć wszystko ponownie w całość, przetestować etc. Jak widać, trzeba było umieć dobrze posługiwać się lutownicą by móc zajmować się komputerami w latach siedemdziesiątych.

Późniejsze modele: 8800a (początek 1976) i 8800b (marzec 1976) posiadały płytę z magistralą wyposażoną w 18 złączy, silniejszy zasilacz oraz inne udogodnienia. Model 8800a wyglądał praktycznie identycznie jak 8800. Jedyną widoczną z zewnątrz różnicą była płytka z logo firmy. Model 8800b Turnkey (lub 8800bt) był wersją pozbawioną przełączników i diod na panelu czołowym (pozostawiono jedynie dwa przełączniki). Specjalna karta Turnkey Module zawierała BootROM który automatycznie uruchamiał system operacyjny z dysku elastycznego przy włączeniu zasilania. Istniała także możliwość, aby BootROM wykonał skok do określonego adresu w pamięci kontrolera napędu dyskietek. Konkretny adres skoku ustawiało się przy pomocy przełączników DIP na Turnkey Module.

Porównanie modeli Altair 8800

88008800a8800b8800bt
Wprowadzenie01.197510.1975/03.1976?03.1976/08.1976?10.1977?
Procesor808080808080A8080A
Zasilaczbez specyfikacji8 amperów18 amperów18 amperów
WentylatorOpcjonalnieTakTakTak
Płyta główna4 złącza, możl. rozbudowypojedyncza, 18 złączypojedyncza, 18 złączypojedyncza, 18 złączy
Przełączniki na panelu czołowymKrótkie okrągłeDługie płaskieDługie płaskieTylko 2 przełączniki
Podłączenie panelu czołowegoPrzewodyPrzewodyZłącze krawędzioweKabel (taśma)

Możliwości rozbudowy systemu

Zestaw podstawowy zawierał jedynie 256 bajtów pamięci (co w zasadzie wystarczało tylko do sprawdzenia, że urządzenia działa). Taka konfiguracja nie pozwalała rozwiązywać przy pomocy tej maszyny żadnych "prawdziwych" zadań, jednakże system był skonstruowany z myślą o jego rozbudowie. Sposób budowy systemu w oparciu o magistralę S-100 bus stał się standardem na najbliższe 5 lat. MITS oraz inne firmy oferowały karty rozszerzające (expansion boards), np. pamięć 1kB, 2kB, 4kB lub 16kB, złącze szeregowe, równoległe, napęd dysków elastycznych z kontrolerem itd.

Uwaga! Skany cenników w wersji on-line są niedostępne
ze względu na ograniczoną ilość miejsca na serwerze.

Oficjalne cenniki MITS:

I tak np. można było dokupić następujące komponenty (ceny orientacyjne w lipcu 1975 r., zmienne w czasie):

karta z 1kB pamięci SRAM                 97$ jako zestaw i 135$ zmontowane,
karta z 2kB pamięci SRAM                145$ jako zestaw i 197$ zmontowane,
karta z 4kB pamięci SRAM                264$ jako zestaw i 338$ zmontowane,
karta z 4kB pamięci DRAM                195$ jako zestaw i 275$ zmontowane,
karta ze złączem szeregowym             119$ jako zestaw i 138$ zmontowane,
karta ze złączem równoległym             92$ jako zestaw i 114$ zmontowane,
interfejs do magnetofonu kasetowego
współpracujący ze złączem szeregowym    120$ jako zestaw i 174$ zmontowane.

Jednym z najpopularniejszych rozszerzeń dla Altaira był terminal ASR-33 Teletype składający się z drukarki, klawiatury i pamięci masowej (czytnik/dziurkacz taśmy perforowanej) umożliwiającej zapisywanie i odczytywanie danych. Niestety nowy ASR-33 kosztował $2 000 i był sprzedawany wyłącznie na zamówienie złożone z rocznym wyprzedzeniem. Używane urządzenia tego typu można było dostać za ok. $1 200-1 500. Terminale z ekranem w 1975 r. dopiero zaczęły się pokazywać i ich cena, przynajmniej na początku, była poza zasięgiem typowego posiadacza Altaira.

Różne firmy (np. Icom, Tarbell, Micropolis) wytwarzały napędy dyskietek do Altaira. Początkowo MITS opracował kontroler do napędu 8-calowych dyskietek Pertec FD-410, następnie MITS i Icom używały napędów Pertec FD-510 i FD-514 SSDD (wszystkie napędy miały wysokość 2/3).

Jak na owe czasy bardzo solidna konfiguracja Altaira zawierająca 32kB pamięci, jeden napęd dyskietek i terminal kosztowałaby (1976) około $3 500 jako zestaw do montażu lub $4 750 zmontowana.

(O)programowanie

Na przedniej ściance urządzenia (panelu czołowym) znajdowały się przełączniki służące do wprowadzenia programu (w formie binarnej) oraz diody LED, dzięki którym użytkownik odczytać wynik działania programu. Nie istniało żadne oprogramowanie, użytkownik musiał je sobie po prostu napisać (oczywiście w języku maszynowym).

Praca z Altairem

Panel czołowy Altaira (wersja a, wersja b) zawierał 36 diod LED w dwóch rzędch (czerwone LED T1-3/4) i dwa rzędy przełączników (C&K).
Poszczególne diody LED oznaczają:
  • PROTECT (write protect): tryb "tylko do odczytu" dla pamięci
  • INTE (interrupt acknowledge): przerwania (interrupts) są dostępne (enable)
  • WAIT: praca procesora jest wstrzymana.
  • HLDA: procesor potwierdził otrzymanie sygnału HOLD.
  • MEMR (memory read): procesor odczytuje dane z pamięci.
  • INP (input operation): procesor odczytuje dane z urządzenia zewnętrznego.
  • M1 (opcode fetch): procesor "odczytuje" kod instrukcji.
  • OUT (output operation): procesor wysyła dane do urządzenia zewnętrznego.
  • HLTA (the HLT instruction was encountered): została wykonana instrukcja HLT.
  • STACK (a stack operation): magistrala adresowa zawiera adres wskaźnika stosu (stack pointer)
  • *WO (memory write): procesor zapisuje dane do pamięci.
  • INT (interrupt): procesor potwierdził żądanie przerwania.
  • DATA D0-D7: pokazują wartość danego adresu w pamięci, I/O lub akumulatorze.
  • MEMORY A0-A15: pokazują adres w pamięci, z którego lub do którego odczytywane/zapisywane są dane.
Funkcje przełączników:
  • POWER ON/OFF: włącza/wyłącza zasilanie.
  • RUN/STOP: w pozycji RUN procesor wykonuje wprowadzony program; wszystkie funkcje panelu czołowego, z wyjątkiem RESET, są wyłączone; w pozycji STOP wykonywanie programu zostaje wstrzymane; wszystkie funkcje panelu czołowego są dostępne.
  • SINGLE STEP/SLOW: pozycja SINGLE STEP oznacza wykonywanie pojedynczych instrukcji wprowadzonego programu lub pojedynczych cykli procesora (w zależności od ustawień) krok po kroku; w pozycji SLOW wykonywane są średnio dwa cykle procesora na sekundę (normalna prędkość pracy to ok. 500 000 cykli/sekundę).
  • EXAMINE/EX NEXT: przełącznik ten umożliwia wyświetlenie przy pomocy diod DATA D0-D7 zawartości pamięci pod adresem ustawionym przełącznikami MEMORY A0-A15. EX NEXT zwiększa obecny adres o jeden i wyświetla zawartość kolejnego adresu pamięci.
  • DEPOSIT/DEP NEXT: analogicznie do poprzedniej funkcji DEPOSIT pozwala zachować wartość ustawioną w D0-D7 pod adresem pamięci ustawionym w A0-A15; DEP NEXT zapisuję ustawioną wartość pod kolejnym (następnymj) adresem pamięci.
  • RESET/EXT CLR: przy pomocy RESET rejestr Program Counter ustawiany jest w pozycji zero a znacznik procesora (CPU flag) "interrupt" w pozycji "enable"; EXT CLR wysyła sygnał na magistralę systemową powodujący wyzerowanie wszystkich wejść/wyjść.
  • PROTECT/UNPROTECT: pozwala zabezpieczyć przed zapisem (za pomocą panelu czołowego) blok pamięci (o ile dana karta pamięci posiada taką możliwość).
  • ACCUMULATOR DISPLAY/LOAD: umożliwia odczytanie za pomocą D0-D7 zawartości rejestru akumulatora procesora i zapisanie do niego wartości ustawionej pw A0-A7. W wersji 8800b dodane zostały dodatkowe funkcje: OUTPUT ACCUMULATOR umożliwiająca wysłanie wartości akumulatora do urządzenia zewnętrznego o adresie I/O ustawionym przy pomocy A0-A7; analogicznie INPUT ACCUMULATOR wczytywało do akumulatora wartość dostarczoną przez urządzenie na porcie I/O ustawionym w A0-A7.
  • ADDRESS SWITCHES A0-A15: służa do wprowadzania wartości adresu pamięci lub danych. Pozycja górna oznacza bit "1", dolna "0".
  • SENSE SWITCHES A8-A15: osiem przełączników (A8-A15) posiada dodatkową funkcję: wartość pokazywana przez te przełączniki jest zachowywana w akumulatorze jeżeli wykonywane jest wprowadzenie danych przez kanał 377oct (przez panel czołowy).

Po włączeniu zasilania powinny być zaświecone: MEMR, M1 i WAIT, ewentualnie niekróre D0-D7, pozostałe wskaźniki powinny pozostać zgaszone.

Początkowo program i dane wprowadzane były ręcznie, przy pomocy przełączników na panelu, w formie binarnej (jeden przełącznik = jeden bit) a rezultaty pracy oczytywane za pomocą diod (zapalona lub zgaszona). Zawartość pamięci była tracona w momencie wyłączenia zasilania. Do celów testowych, przy pojemności pamięci 256 bajtów mogło to jeszcze dać się zrobić, ale już przy 4 kB było praktycznie niewykonalne. Bardzo szybko zaczęto stosować czytniki taśmy perforowanej (prędkość ok. 10 bps) i magnetofony kasetowe (prędkość ok. 300 bps) oraz nieco później - pamięć dyskową. Pracę z Altairem za pomocą panelu czołowego można poćwiczyć dzięki emulatorowi napisanemu przez Clausa Giloi, ale ostrzegam, wymaga to sporo cierpliwości (przykładowy programik z komentarzem i opisem wszystkich czynności znajduje się np. w lutowym wydaniu PE z 1975 r.)

Także dla pierwszej wersji BASIC'a jako nośnik początkowo stosowano jeszcze taśmę perforowaną. Jej załadowanie do pamięci wykonywał krótki program ładujący (ok. 20 bajtów), który trzeba było wprowadzić ręcznie poprzez panel czołowy.

Altair BASIC

Już w lutym 1975 roku Bill Gates i Paul Allen sprzedali MITS napisany przez siebie pierwszy język programowania dla mikrokomputerów: wersję interpretera BASIC'a dla Altaira (trochę szczegółów...). Ich oprogramowanie w najprostszej wersji działało na poprawnie złożonej maszynie, wyposażonej w co najmniej 4 kB pamięci. Konieczne było szybkie opracowanie kart rozszerzających pamięć i innych niż ręczne metod wprowadzania programów do pamięci. MITS skonstruował (m.in. przy współpracy Paula Allen'a) dosyć szybko kartę 4kB. Okazał się jednak, że uruchomienie w komputerze więcej niż jednej takiej karty jest praktycznie niemożliwe. Było jednak konieczne, aby użytkownik oprócz samego BASIC'a mógł jeszcze zmieścić w pamięci kod programu i dane. Kolejnym problemem była pamięć masowa do przechowywania i szybkiego wczytywania programów w BASIC'u. Początkowo stosowano czytniki taśmy perforowanej, jednak ze względu na ograniczenia tego medium wkrótce opracowano interfejs do magnetofonu kasetowego. Kasety magnetofonowe, które w porównaniu z taśmą perforowaną stanowiły duży krok naprzód, również nie były rozwiązaniem idealnym - czymś takim była dopiero pamięć dyskowa.

W międzyczasie okazało się, że sprzedawane karty 4kB nie działają prawidłowo. Przyczyną były błędy konstrukcyjne wynikające po części z budowy procesora i8080 powodujące, że zdarzało się, iż procesor nie nadążał z odświeżaniem danych w pamięci DRAM, co prowadziło do ich utraty. Dopiero procesor Zilog Z-80 posiadał poprawne mechanizmy odświeżania pamięci dynamicznych. Roberts zdecydował, że pomimo tych sygnałów karty będą nadal sprzedawane. Wywołało to znaczną frustrację wśród użytkowników i zmusiło do szukania innych rozwiązań. Jeden z hobbystów, Bob Marsh stworzył własną kartę 4kB, w kwietniu 1975 założył własną firmę Processor Technology i zaczął sprzedawać poprawnie działające karty pamięci 4kB do Altair'a. Podobnie uczyniło jeszcze kilka innych firm. W odpowiedzi na rosnącą konkurencję MITS próbowało sprzedawać BASIC w zestawach z własnymi kartami pamięci.


Podstawowy pakiet Altair BASIC 4KB kosztował przy zakupie w pakiecie z kartą I/O i pamięcią tylko $30. Ulepszona wersja BASIC 8KB pamięci kosztowała przy zakupie z kartą pamięci 8kB jedynie $75, a wersja Extended BASIC przy zakupie z 12kB pamięci kosztowała $150. Po opracowaniu napędu dysków dla Altaira, MITS wprowadziła Altair Disk Extended BASIC. Kupują BASIC poza pakietem, trzeba było zapłacić $500.

Konsekwencją takiego postępowania i relacji cenowych ustalonych przez MITS było nasilenie kopiowania BASIC'a przez hobbystów z naruszeniem warunków licencji, czyli piractwo komputerowe. Po pewnym czasie MITS zmienił politykę i wymienił bezpłatnie wiele wadliwych kart pamięci, jednak zła opinia pozostała i poważnie zaszkodziła firmie. Wiele osób kupowało karty z pamięcią statyczną innych producentów.

W połowie lat siedemdziesiątych w całych Stanach Zjednoczonych, a szczególnie w Kalifornii, zaczęły powstawać liczne kluby komputerowe. MITS posiadał specjalny samochód (Mits-mobile), który jeździł po całym kraju i organizował pokazy. Po jednej z takich demonstracji w jednym z największych klubów na zachodnim wybrzeżu, Home-brew Computrer Club zaginęła jedna z taśm perforowanych zawierająca wersję demonstracyjną Altair BASIC. Powróciła ona w 50 kopiach i była wręczana przez członków klubu każdemu, kto był nią zainteresowany pod warunkiem, że dana osoba nie wykona więcej niż dwóch jej kopii. Był to prawdopodobnie pierwszy przypadek piractwa oprogramowania dla mikrokomputerów. Wielu z pierwszych hobbystów komputerowych uważało, zgodnie z duchem lat sześćdziesiątych, że oprogramowanie powinno być free (czyli "wolne" = bezpłatne), a jeżeli nie było, to należało je w sposób łatwy do odgadnięcia "wyzwolić". Rzecz oczywista, że kłóciło się to z polityką i interesami firm sprzedających oprogramowanie. Nie bez znaczenia były podnoszone argumenty, że Gates i Allen sprzedawali produkt, który opracowali korzystając z komputerów instytucji publicznej oraz z fragmentów kodu o statusie public domain.

Kiedy Bill Gates dowiedział się, że jego Altair BASIC jest otwarcie kopiowany i rozpowszechniany przez duże grupy hobbystów czuł się zmuszony do napisania listu otwartego ("An Open Letter to Hobbyists"), opublikowanego następnie w comiesięcznym biuletynie MITS (MITS Computer Notes) i przedrukowanego przez większość czasopism komputerowych w kraju. Gates próbował wyjaśnić, że stworzenie oprogramowania wiąże się ze znacznymi kosztami. Na przykład w przypadku Altair BASIC wyniosły one ok 40 000$. Zaapelował do hobbystów aby postępowali uczciwie i płacili za produkt, którego używają. Podał także adres, pod który należało przysyłać pieniądze oraz ewentualne uwagi. List Gates'a nie przysporzył mu popularności i wzbudził wielkie kontrowersje w środowisku użytkowników. Większość publikowanych odpowiedzi była mu przeciwna, wiele osób poczuło się urażonych i oskarżonych o złodziejstwo. Jedyne głosy poparcia pochodziły od programistów, którzy pisaniem programów zarabiali na utrzymanie i dla których piractwo było podobnym problemem jak dla Gates'a. A o tym, że faktycznie był to problem, świadczy chociażby fakt, że MITS sprzedając w ciągu miesiąca 1 000 Altair'ów sprzedał jednocześnie jedynie 200 kopii Altair BASIC'a, który był wówczas jedynym dostępnym oprogramowaniem pozwalającym na jakiekolwiek rozsądne korzystanie z komputera.

Altair BASIC był początkiem sukcesu firmy Microsoft. Pertec Computer Corp. po wykupieniu MITS uważał, że nabył również prawa do BASIC'a. Jednakże sprawa sądowa wytoczona przez Microsoft została przez Pertec przegrana ze względu na niedotrzymywanie warunków umowy licencyjnej z Microsoftem przez MITS. Dzięki temu Microsoft odzyskał prawa do BASIC'a i mógł go sprzedawać każdemu. Od tego momentu rozpoczął się dynamiczny rozwój firmy.

Zakończenie

MITS został wykupiony przez Pertec Computer Corp. w maju 1977 r. (w tym roku MITS wypracował obrót 13 mln dolarów). Częste zmiany nazwy, kierownictwa i strategii rynkowej odbiły się negatywnie na sprzedaży. Pertec chciał od systemów dla hobbystów przejść do zastosowań biznesowych i wypuścił MITS 300/25 Small Business System (model 8800b z podsystemem napędu dyskietek o oznaczeniu 3202) oraz MITS 300/55 (zawierający ponadto 14-calowy twardy dysk Pertec DC-3000). Sytuacja na rynku była już jednak dla Perteca niekorzystna, pojawiały się inne, atrakcyjniejsze konstrukcje, oparte mniej lub bardziej na wzorcu Altaira. Firma zaprzestała produkować komputery z rodziny Altair w lipcu 1978.

Istniała również wersja MITS Altair 680 wyposażona w procesor Motorola 6800, która nie zdobyła jednak większej popularności.

Miejsce w historii

MITS 8800 Altair:
  • wykreował magistralę S-100, której specyfikacja miała status public domain i która stała się na blisko 5 lat (do momentu pojawienia się IBM PC z magistralą ISA) uznanym standardem, umożliwiając innym firmom konstruować i produkować rozmaite karty rozszerzeń, co w rezultacie wydatnie przyczyniło się do rozwoju nowej gałęzi przemysłu;
  • był pierwszym domowym/osobistym system o "otwartej architekturze", pozwalającej na daleko idącą rozbudowę systemu, w zależności od potrzeb i możliwości użytkownika;
  • był pierwszym powszechnie dostępnym komputerem domowym/osobistym, stosunkowo tanim i sprzedanym w tak dużych ilościach. Spowodował wzrost zainteresowania tematem, ożywił działalność klubów komputerowych, rozwój hard- i software'u. Zapoczątkował (wraz z Apple) rewolucję mikrokomputerową;
  • był pierwszym komputerem, na którym pracowało oprogramowanie Microsoft'u (ale czy jest to powód do dumy?)

Kalendarium

DataWydarzenie
04.1974Intel oficjalnie prezentuje i8080
07.1974Projekt Mark-8 pojawia się na okładce Radio Electronics
08.1974MITS ma gotowy prototyp Altair 8800
09.1974Prototyp Altaira ginie podczas transportu przez Railway Express do wydawnictwa Popular Electronics w Nowym Yorku
01.1975Atrapa Altair 8800 pojawia się na okładce Popular Electronics
02.1975Paul Allen i Bill Gates demonstrują i sprzedają MITS licencję na swój interpreter BASIC'a dla Altair'a
03.1975MITS Altair newsletter, Computer Notes, podaje informację: "Altair BASIC - Up and Running."
04.1975Altair wreszcie ogólnie dostępny, początek większych dostaw
10.1975
  • MITS opracowuje Altair 680
  • Wychodzi BASIC 2.0 dla MITS Altair
  • 11.1975
  • Atrapa Altair 680 na okładce Popular Electronics
  • Nazwa Micro-soft zostaje nadane firmie założonej przez Gates'a i Allen'a
  • ??.1976MITS wprowadza Altair 8800a (inne źródła: 10.1975, 03.1976)
    03.1976MITS wprowadza Altair 8800b (inne źródło 08.1976, 10.1976)
    ??.1976MITS wprowadza Altair 680b
    05.1977Pertec kupuje MITS i iCOM
    06.1977
  • Pertec wprowadza (iCOM) mini-disk
  • Pertec wprowadza Altair 8800b turnkey (inne źródło 10.1977)
  • 08.1977Pertec wprowadza Altair DOS
    11.1977
  • Microsoft wygrywa proces przeciwko Pertec Computer Corp. o prawa do BASIC'a
  • Pertec wprowadza podsystem obsługujący twarde dyski dla Altaira
  • 01.1978Pertec wprowadza (iCOM) Attache
    07.1978Pertec zaprzestaje produkcji Altair'ów

    Dokumentacja, zdjęcia, inne zasoby

    Uwaga! Powiększenia zdjęć, dokumantacja w formacie pdf i inne zasoby
    w wersji on-line są niedostępne
    ze względu na ograniczoną ilość miejsca na serwerze.

    Odsyłacze do ciekawych stron


    Główny spis treści

    Masz uwagi? Napisz.